داستان چهارم

داستان چهارم

قازان بَیین اوغلو اؤروز بَیین دوستاق اولدوغو بوی
بیر گون اوُلاش اوغلو قازان بَی یئریندن دورموشدو. قارا یئر اوزرینده اوتاقلارینی تیکدیرمیشدی. مین یئرده ایپک خالچا دؤشتمیشدی. هوندور آلاچیق گؤی اوزونه دیرنمیشدی. دوخسان دسته گنج اوغوز مجلیسینه توپلاشمیشدی. آغزین بؤیوک شراب کوپلری اورتالیغا قویولموشدو. دوققوز یئرده کئف مجلیسی قورولموشدو، قیزیل قدحلر، صُراحی لر دوزولموشدو. دوققوز قارا گؤزلو، هؤرمه ساچلی، اَللری بیلگیندن خینالی، بارماقدان ناخیشلی، بوغازلاری بیر قاریش کافیر قیزلاری آل شرابی قیزیل قدحله قالین اوغوز بَی لرینه پایلاییردیلار. اوُلاش اوغلو سالور قازان هر بیر شراب کوپوندن ایچمیشدی. قیزلی ساپلا تیکیلمیش چادیر –اوتاقلار، قاطار –قاطار دوه لر باغیشلاییری. اوغلو اوروز، قارشیسیندا یای کیمی سؤیکه نیب دورموشدو. ساغ یانیندا قارداشی قارا گونه اوتورموشدو. سوال یانیندا داییسی آروز اوتورموشدو.
قازان ساغینا باخدی، قاه –قاه گولدو. سولونا باخدی، چوخ سئویندی. قارشیشینا باخدی، اوغلو اوروزو گؤردو اَلینی اَلینه چالیب آغلادی. اوغلو اوروزا بو ایش خوش گلمه دی. ایره لی گلدی، دیز چؤکدو. چاغیریب آتاسینا سویلاییر، گؤرک خانیم، نه سویلاییب دئییر:

سؤزومو آنلا منیم، سؤزومو دینله، آغام قازان
ساغینا باخدین قاه –قاهلا گولدون.
سولونا باخدین، چوخ سئویندین.
قارشینا باخدین، منی گؤروب آغلادین.
سببی ندیر، سؤیله منه،
قارا باشیم قوربان اولسون، آتا سنه!
دئمزسنسه، قالخیب یئریمدن دورارام،
قارا گؤزلو ایگیدلریمی اؤز دسته مه قاتارام،
قانلی آبخاز ائلینه من گئدرم،
قیزیل خاچا من ال باسارام،
پیلون گئَین کئشیشین الینی اؤپرم،
قارا گؤزلو کافیر قیزینی من آلارام،
داها سنین اوزونه من گلمرم.
آغلاماغینا سبب ندیر؟ سؤیله من!
قارا باشیم قوبان اولسون، آغام سنه!

قازان بَی قیزاردی. اوغلانین اوزونه باخدی. چاغیریب سویلاییر، خانیم، گؤرک، نه سویلاییر:

بری گل، قوُلونوم اوغول!
ساغ طرفه باخاندا من
قارداشیم قارا گونَنی گؤردوم –
باش کسیب –قان تؤکوبدور،
حاققین آلیب، آد قازانیبدیر.
سول طرفه باخدیقدا داییم آروزو گؤردوم، -
باش کسیب –قان تؤکوبدور،
حاققین آلیب، آد قازانیبدیر.
قارشیما باخاندا سنی گؤردوم.
اون آلتی یاشین اولدو
بیر گون اولا، دوشوب اؤلم، سن قالاسان،
یای چکمه میسن، اوخ آتماییبسان،
باش کسمه ییبسن، قان تؤکمه ییبسن.
قانلی اوغوز یوردوندا بیر موکافات آلمایبسان.

صاباحکی گون واخت گلر، من اؤلوب سن قالاندا تاخت – تاجیمی بیردن سنه وئرمزلر، -دئیه سونومو آندیم، آغلادیم، اوغول، -دئدی.
اوروز بورادا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:

دوه جه بؤیوموشسن، کؤشکجه عاغلین یوخ!
تپه جه بؤیوموشسن، داریجا بئینین یوخ!
هُنری اوغول آتادانمی گؤرر، اؤیرنر،
یوخسا آتالار اوغولدانمی اؤیره نیر؟
سن منی گؤتوروب هاچان کافیر سرحدینه چیخاردین،
قیلینج چالیب باش کسدین؟
من سندن نه گؤردوم، نه اؤیره نیم؟ - دئدی.

قازان بَی الینی الینه ووروب قاه –قاه گولدو. دئدی: "آی بَی لر، اوروز یاخشی دئییر. سیز یئیینیز –ایچینیز، صحبتینیزی ائله یین. من بو اوغلانی گؤتوروب اووا گئدیم. یئددی گونلوک آذوقه ایله چیخاق. اوخ آتدیغیم یئرلری، قیلینج چالیب باش کسدیگیم یئرلری گؤستریم. کافیر سرحدّینده جیزیقلارا، آغلاغانا، گؤیجه داغا گؤتوروب آپاریم. سونرا اوغلانا گرک اولار. آبَی لر! "قونور آتینی چکدیردی، میندی. دونو قاش – داشلار بزنمیش اوچ یوزایگیدی سئچدی، اؤز دسته سینه قوشدو. اوروز دا قیرخ آلا گؤزلو ایگیدینی اؤزو ایله آپاردی. قازان اوغلونو گؤتوروب اوجا داغلار اوزرینه اووا چیخدی. اوو اوولادی، قوش ووردو. سیغین –کئییک ییخدی. هوندور و گؤزل گؤی چمنلیکده چادیر قوردو. بیر نئچه گون بَی لر ائله جه یئییب – ایچدی.
سن دئمه، باشی آچیغین دادی آنی قالاسیندان ، آق – ساقا قالاسیندان کافیرین جاسوسو بونلاری گؤروب، تکورا دئدی: "هئی، نه اوتورورسان، آی ایتینی اولاتمایان، پیشیگینی مییولداتمایان! آلبانلارین باشچیسی قازان اؤز اوغلو ایله سرخوش اولوب یاتیر".
اون آلتی مین قارا دونلو کافیر آتا میندی. قازانین اوزرینه ایره لی لدی. باخیب گؤردورلر آلتی بؤیوک توز ائندی. کیمی دئدی: " کئییک توزودور" کیمیسی دئدی: " دوشمن گلیر " قازان دئدی: " کئییک اولسایدی ، بیر یا ایکی بؤلوک اولاردی. بیلین کی ، بو گلن دوشمندیر". توز یاریلدی، گون کیمی پاریلدادی، دنیز کیمی یایخاندی، مئشه کیمی قارالدی. اون آلتی مین ایپ اوزنگیلی، کئچه پاپاقلی، آزغین دینلی، قوزغون دیللی کافیر گلیب چیخدی. قازان قونور آتینی چکدیردی، میندی. اوغلو اوروز بدوی آتینین جیلووُنو چکیب اویناتدی، اونون قارشیسینا گلدی، دئدی:
بری گل، آغام قازان!
دنیز کیمی قارالیب گلن ندیر؟
اود کیمی ایشاریب، اولدوز تک پارلاییب
گلن ندیر؟
اؤز دیلینه بئش کلمه خبر وئر منه!
قارا باشیم قوربان اولسون، آتام، سنه!

قازان دئییر:

بری گل، آسلانیم اوغول!
بؤیوک دنیز کیمی یایخانیب گلن
کافیرین قوشونودور.
گون کیمی پارلاییب گلن
کافیرین پایاغیندا کی ایشیقدیر.
اولدوز کیمی ایشاریب گلن
کافیرین نیزه سی دیر.
آزغین دینلی یاغیدیر، دوشمندیر، اوغول!
اوغلان دئییر: "یاغی" دئینده نه یه دئییرلر؟ قازان دئدی: "اوغلول، اونا گؤره یاغی دئییرلر کی، بیز اونلارا یئتسک، اؤلدورریک؛ اونلار بیزه یئتسه، اؤلدوررلر". اوروز دئییر: "آتا، اونلارین ایچینده بَی ایگیدلردن اؤلدورولسه، قان حاققی طلب ائدرلرمی؟ ". قازان دئییر: "اوغلول ، مین کافیر اؤلدورسن ده، کیمسه سندن قان ادّعاسیندا اولماز. آما بونلار آزغین دینلی کافیردیرلر، یاخشی یئرده راست گلدیلر. آنجاق سن یامان یئرده منه بوخوو اولدون، اوغول!".
اوروز بورادا سویلامیشدیر، گؤرک، خانیم، نه سویلاییب دئمیشدیر:

بری گل، آغام قازان!
قالخیب یئریمدن
بدوی آتیمی ساخلاییردیم بو گون اوچون.
گونو گلدی، هوندور مئیداندا سَییردیم من سنین اوچون!
اوزاق ووراق سور نیزه می
ساخلاییردیم بو گون اوچون.
گونو گلدی، قارینلارا –کؤکسلره سانجیم من سنین اوچون.
بؤیوک ایتی پولاد قیلینجیمی ساخلاییردیم بو گون اوچون،
گونو گلدی، موردار دینلی کافیر باشین کسدیریم سنین اوچون!
اَینیمده برک دمیر دونومو ساخلاییردیم بو گون اوچون.
گونو گلدی، قولچاق –یاخا تیکدیریب –تاخیم سنین اوچون!
گونو گلدی، قابا توپپوز آلتیندا یوغوردوم سنین اوچون!
قیرخ ایگیدیمی ساخلاییردیم بو گون اوچون.
گونو گلدی، کافیر باشینی کسدیریم سنین اوچون!
آسلان آدیمی ساخلاییردیم سنین اوچون.
کافیرلر اله یاخا توتاشیم من سنین اوچون!
آغیز –دیلدن بیر نئچه سؤز سؤیله منه!
قاردا باشیم قوران اولسون، آغام، سنه!
قازان بورادا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر، -دئییر:
اوغول، اوغول، آی اوغول!
سسیمی آنلا، سؤزومو دینله!
او کافیرین اوخچوسو وار،
آتدیغی اوچ اوخدان بیری بوشا چیخماز.
"هی!" دئمه دن باشلار کسن جللادی وار.
آدام اتیندن قوووُرما ائدن آشبازی وار.
بو، سن دئین دوشمن دئییل،
من یئریمدن قالخیب دوروم.
قونور آتین بئلینه قوی من مینیم.
دوشمن منیمچین گلیر، قوی من گئدیم.
بؤیوک، ایتی پولاد قیلینجی من چالیم.
کافیر آزغین دینلی دیر، باشلارین کسیم.
دؤنه –دؤنه ساواشیم، دؤنه –دؤنه دؤیوشوم.
قیلینج چالیب باش کسمگی گؤر، اؤیرن.
باشین بلایا دوشسه، گرگین اولار...

اوروز بورادا سویلامیش، گؤرک خانیم، نه سویلامیش، نه دئمیشدیر:

آبَی آتا، ائشیدیرم،
عرافاتدا ائرکک قوزو قوربان کسیلر.
آتا اوغول قازانار آد اوچون.
اوغول دا قیلینج قورشانار آتا غیرتی اوچون.
منیم ده باشیم قوربان اولسون سنینچون.

قازان بوردا سویلامیش، گؤرک، خانیم نه سویلامیش. قازان دئدی:

اوغول، اوغول آی اوغول،
دوشمن آراسینا گیریب باش کسمه ییبسن،
آدام اؤلدوروب قان تؤکمه ییبسن،
آلا گؤزلو قیرخ ایگیدی گؤتور اؤزونله
کؤکسو گؤزل داغ باشینا چیخ.
منیم نئجه ساواشاراق دؤیوشدویومه،
منیم نئجه قیلینج چالیب چکیشدیگیمه
هم باخ، اؤیرن، هم گؤزاولوب، پوسقودا دور سن!

اوُروز آتاسینین سؤزونو سیندیرمادی، گئری دؤندو. یولداشلارینی دا گؤتوروب اوجا داغلارین باشینا چیخدی. او زمانلار اوغول، آتا سؤزونو ایکی ائله مزدی. ایکی ائله سه یدی، اوجور اوغولو قبول ائتمزدیلر. اوروز سونگوسونو گئن یاخاسیندان کئچیریب، یئره سانجدی، دوردو.
قازان بَی گؤردو کی، کافیر یاخینلاشدی. آتیندان ائندی، تمیز سودا یویوندو. آغ آلنینی یئره قویدو، ایکی رکعت ناماز قیلدی. آدی گؤزل محمّد(ص)ی یادا سالدی. قارا دینلی کافیرین گؤزونه قارانلیق چؤکدوردو. هایقیریب آت سوردو، ایره لی گئدیب قیلینج ووردو.

گومبور –گومبور ناغارالار چالیندی،
بورماسی قیزیل تونج بورولار چالیندی.
او گون ایگید بَی ارنلر دؤنه – دؤنه ساواشدی.
گون ایتی پولاد قیلینجلار چالیندی.
گون قاراغی دیللی برک اوخلار آتیلدی
اوزاق ووران سور نیزه لر سانجیلدی.
گون نامردلر خلوت یئر گؤزله دی.
او گون اوروز باخا –باخا جوشه گلدی.
دئدی: "بری گلین، قیرخ یولداشیم،
قوربان گئتسین یولونوزدا منیم باشیم!"

گؤرورسونوز کی، آغام قازان باش کسدی، قان تؤکدو. منه ده هئچ اوغلول –اوشاغین یئمگی قدر تأثیر ائتمیر. آما آتام، ائله بیل، بعضی کافیرلری باغیشلاییر. منی سئون ایگیدلریم، نه دورموسوز، دوشمن قوشونونون بیر اوجونا هجوم ائدک! " قاراجیق آتینی اویناتدی. اوروز کافیرین ساغ جیناحینا آت سوردو. ساغلی –سوللو دوشمنی یاخشیجا داغیتدی. سانکی دار یولدا دولو دوشدو، یا قاز سوروسونه شاهین گیردی. کافیرین بیر جیناحی باسیلدی. آزغین دینلی کافیر الدن دوشوب اوخ آتماغا باشلادی. قوووُلانلاردان بیری اوروزون بدوی آتینی اوخلادی. آت ییخیلدی. کافیرلر قاییدیب اوروزون اوستونه ییغیشدیلار. اوروزون قیرخ ایگیدی آتدان ائندی. بؤیوک قالخان باغینی قیسا دویونله دیلر. قیلینج سییردیلر اوروزون اوستونده چوخ ووروشدولار. لاکیمن چوخلوق قورخودور، درینلیک باتیریر. پیادا یولچونون اومیدی اولماز. اوروزا ساغدان –سولدان هجوم ائتدیلر، قیرخ یولداشینی هلاک ائتدیلر. اوغلانین اوستونه دوشوب توتدولار. قوللارینی باغلادیلار. آغ اَتیندن قان چیخینجا دؤیدولر."آتا" دئیه آغلاتدیلار، "آنا" دئیه اینله تدیلر. الی باغلی ، بوینو باغلی، اوزو اوسته سالیب سورویرک آپاردیلار و اوروز دوستاق اولدو. قازان خبر توتمادی. ائله ساندی کی دوشمن باسیلیب. آتین یویه نینی دؤندریب گئری قاییتدی. گلدی، اوغلانی قویدوغو یئرده تاپا بیلمه دی. "آبَی لر، اوغلان هارا گئتمیش اولا؟ " –دئدی. بَی لر دئدیلر: "اوغلان قوش اورکلی اولور. قاچیب آناسی یانینا گئتمیشدیر. گئدک، اونو آناسی یانیندان آلاق، قیلینجلا پارالایاق، آلتی بؤیوک ائدک آلتی یولون ایریجینا آتاق. بیرداها کیمسه چؤللوک یئرده یولداش قویوب قاچماسین! " سونرا قونور آتینی دیزلری ایله ووروب یولا دوشدو. ائوینه گلدی.
خان قیزی بویو اوُزون بوُرلا خاتون قازانین گلدیگینی ائشیتدی. آتدان آیغیر، دوه دن بوغرا، قویوندان قوچ کسدیردی. "اوغلانجیغیمین ایلک اوووُدور، اوووُ قانلی اوغوز بَی لرینی سئویندیریب –شنله ندیریم!" –دئدی. خان قیزی گؤردو کی، قازان گلیر، اؤزونو ییغیشدیریب یئریندن جَلد دوردو. سامور جبّه سینی اَینینه گئیدی. قازانین قارشیسینا گلیب اوز اؤرتوگونو قالدیردی. قازانین اوزونه ساری باخدی. ساغ –سولونا گؤز گزدیردی اوغلو اوُروزو گؤرمه دی. قارا باغری سارسیلدی، اورگی یئریندن اوینادی، قارا قییلمیش گؤزلرینی قان –یاشلا دولدو. قازانا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلامیش، دئمیشدیر:

بری گل، سالور بَیی، سالور گؤیچگی!
باشیمین بختی، ائویمین تاختی!
خان آتامین کورکنی،
خانیم آنامین سئویله نی،
آتا -آنامین وئردیگی،
گؤز آچاراق گؤردوگوم،
کؤنول وئریب سئودیگیم
ایگید بَییم قازان!
قالخیب یئریندن سن دوردون،
اوغلانلا گؤزل قارا یاللی قازلیق آتینی میندین.
بوینو اوزون وحشی کئییکی ووروب –ییخدی،
سن آتینی یوکله تدین، گئری دؤندون؟
ایکی گئتدین، بیر گلیرسن، بالام هانی؟
قارا دؤوراندا تاپدیغیم اوغلوم هانی؟
تکجه بَییم گؤرونمور، باغریم یانیر.
آسیلان اوچوروم قایالاردان
قازان، اوغلومو اوچوردونمو؟
تالی سازین آسلانینا یئدیرتدینمی؟
آغ اللرینی قوللاریندان ساریتدینمی

کافیرلر اؤنونده قاچیرتدینمی
دؤرد یانینا باخدیردینمی
دیل –داماغینی قوروتدونمو؟
قارا گؤزدن آجی یاشلا آخیتدینمی؟
"خانیم آنا، بَی آتا" –دئییب آغلاتدینمی؟

یئنه سویلاییب دئییر:

اوغلول، اوغول آی اوغلول! ائویمین دیرگی اوغول!
قارشی یاتان قارا داغین یوکسگی، اوغول!
قارالینجا گؤزلریمین، ایشیغی، اوغول!
آجی یئللر اسمه دن، قازان، قولاغیم جینگیلده ییر.
ساریمساق اوتونو یئمه دن، قازان، ایچیم گؤینه ییر.
ساری ایلان سانجمادان آغ بدنیم قالخیر- شیشیر.
قوُروموشجا سینه مده سودوم اویناییر.
یالقیزجا اوغلول گؤرونمور، باغریم یانیر
یالنیز اوغلول خبرینی، قازان، سؤیله منه!
دئمزسنسه، یانا –یانا قارغایارام، قازان، سنه!

آناسی بیر سوی داها سویلاییب دئییر:

قارغی نیزه اوینادانلار گئتدی، گلدی.
قیزیل نیزه اوینادانا، یارب نه اولدو؟
قاراجیق آتا میننلر گئتدی، گلدی.
بدوی آدی بیر اوغولا، یارب، نه اولدو؟
نؤکر گلدی، نائب گلدی.
یالنیز بیر اوغولا، یارب، نه اولدو؟
یالنیز اوغلول خبرینی، قازان، سؤیله منه!
دئمزسنسه، یانا –یانا قارغایارام سنه!

بیر داها سویلامیشدیر:

قوُرو –قوُرو چایلارا سو بوراخدیم؛
قارا دونلو درویشلره نذیر وئردیم.
یان –یؤرمه باخدیقدا قونشوما یاخشی باخدیم.
اوموب –کوسَنه، دیلنچی یه یئمک وئردیم.
آج گؤرسم، دویوردوم؛ چیلپاق گؤرسم، گئییندیردیم.
دیلک ایله بیرجه اوغلول گوجله تاپدیم.
یالنیز اوغول خرجینی، آ قازان، سؤیله منه!
دئمزسنسه، یانا –یانا قارغایارام سنه!

بیر داها سویلامیشدیر:

قارشی یاتان اوجا داغدان
بیر اوغول اوچوردونسا، دئ منه،
کولونگه ییخدیریم!
جوشغون آخان یویرک سودان
بیر اوغول اوچوروب –آخیتدینسا، دئ منه،
منبعینی –منصبینی داغیدیم!
آزغین دینلی کافیرلره
بیر اوغول توتدوردونسا دئ منه؛
خان آتامین یانینا گئدیم من،
بؤیوک قوشون، بول خزینه آلیم من.
یارالانیب قازلیق آتیمدان ائنمه یینجه
اتگیمله آلجا قانیمی سیلمه یینجه،
قول –بود اولوب یئر اوزونه دوشمه یینجه،
بیرجه اوغلومون خبرینی آلمایینجا
کافیر یوللاریندان دؤنمه ییم من! –دئدی.
یوخسا، آ قازان، آیاقدان باشماغینی چیخاریم؟
آغ اوزومه اوُزونجا دیرناقلاریمی چالیم؟
پاییز آلماسی کیمی یاناغیمی ییرتیممی؟
اؤز چادراما، دونوما قانیمی آخیدیممی؟
سنین یوردونا آغیر بیر شیوَن سالماییمی؟
"اوغول، اوغول" دئیه رک هامینی آغلادیممی؟
قیزیل دَوه سوروسویله بوردان کئچدی؛
کؤشکلری مله یَرک اوردان کئچدی.
بالاجیغازیمی ایتیرمیشم، مله ییممی؟
بیر قاراجیق قازلیق آت دا بوردان کئچدی.
قوُلونجوغومو کیشه یرک اوردان کئچدی
قوُلونجوغومو ایتیرمیشم، کیشنه ییممی؟
یایلاقدا کی آغجا قویون بوردان کئچدی،
قوزوجوغو مله شرک اوردان کئچدی.
قوزو بالامی ایتیرمیشم مله ییممی؟
"اوغول" دئیه هیچقیریممی، انله ییممی؟

بیر داها سویلامیشدیر:

قالخیب یئریمدن دوروم، دئییردیم.
قارا یاللی قازلیق آتیما مینیم، دئییردیم.
قالین اوغوز ایچینده گزیم –آراییم، دئییردیم، -
اوغلوما بیر آلا گؤزلو گلین آلیم، دئییردیم.
قارا یئرده آغ اوتاقلی چادیرلار قوردوروم، دئییردیم.
اوغلومو هوسله بَی اوتاغینا کئچیریم، دئییردیم.
مورادینا، مطلبینه یئتیریم، دئییردیم.
مورادیما، آرزوما یئتیرمه دین منی،
دردلی باشیمین قارغیشی توتسون، قازان، سنی!
بیر بَییم گؤرونمور، باغریم یانیر،
نئیله دین، سؤیله منه!
دئمزسنسه، یانا –یانا قارغارام، قازان، سنه!

اوغلانین آناسی بئله دئدیکده قازانین عاغلی باشیندان گئتدی. قارا باغری سارسیلدی، اورگی یئریندن اوینادی. قارانلیق چؤکموش گؤزلری قان –یاشلا دولدو. دئدی: "عزیزیم، اوغول، گلسه یدی، سندنمی سوروشاردیم؟ قورخما، فیکیر ائله مه، اوودادیر. اووداقالان اوغلول اوچون غمله نمه! من قازانا یئددی گون مهلت وئر! یئرده ایسه اوغلونو یئردن چیخاریم؛ گؤیده ایسه، گؤیدن ائندیریم. تاپا بیلدیم، تاپدیم؛ تاپماسام، تانری وئردی، تانری آلدی، نئیله یک؟ سنینله بیرلیکده قارا شیوَنه گیرک".
خان قیزی دئییر: "قازان، اوغلانین اوودا اولدوغونا اوندا اینانارام کی، یورغون آتینلا، کوته شمیش نیزه نله آردینا دوشه سن"
قازان گئری دؤندو. گلدیگی یولو آلیب چاپدی. گئجه نی گوندوزو قاتدی. اوغلانین آناسی دویمادان ال آلتی بویوردو: "دوخسان دسته گنج اوغوز آردیمجا گلسین! بَی لر بیلسین کی ، اوروز دوستاقدیر"، -دئدی.
او یئره گلدی کی، دوشمن باسیلمیشدی. گؤردو اوغلانین آلا گؤزلو قیرخ ایگیدی قیریلمیشدیر. اوغلانین بدوی آتی اوخلانمیش یاتیر. مئییتلر آراسیندا اوغلونو تاپمادی. قیزیل دستکلی قامچیسینی تاپدی. یقین بیلدی کی، اوغلو کافیرلره دوستاقدیر، آغلادی:

اوجا داغیمین ذیروه سی اوغول!
جوشغون سُولاریمین داشقینی اوغول!
قوجالیغیمدا ایتیردیگیم یالنیز اوغلول! –دئدی،

هیچقیردی. کافیرین ایزینه دوشدو. کافیر دربندده ساکین اولموشدور. اوغلانا قارا یاپینجی گئیدیرمیشدیلر. ائشیکده، قاپی آغزیندا قورو یئرده قویموشدولار؛ گیرن باسیر، چیخان باسیردی. فیکیرله شیردیلر: "بو قاری دوشمن، یاد اوغلو الیمیزه دوشموشکن عذابلا اؤلدورک! "اوروزون بئله قورو یئرده آتیلدیغی واختدا قازان خان یئتیشدی. قونور آتینی اویناتدی. کافیرلر قازانین گلدیگینی گؤروب تشویشه دوشدولر. کیمی آت مینیر، کیمیسی زیرئهلی پالتار گئییر. اوغلان باشینی قالدیریب سوروشدو: "اده کافیر، نه اولوب؟ "کافیر دئدی: "آتان گلیب، توتماق ایسته ییریک. "اوغلان دئییر: آمان، آی کافیر، آمان! تانرینین بیرلیگینه شبهه یوخدور! "کافیرلر اوغلانا آمان وئردیلر، الینی –گوزونو آچدیلار. اوغلان آتاسینا قارشی گلدی، سویلادی، گؤرک، نه سویلادی؛ اوروز دئدی:

بری گل، آبَی آتا!
هارادان بیلدین دوستاقلیغیمی؟
آغ الریمین باغلاندیغینی؟
آغ بوینوما قیل سیجیمین تاخیلدیغینی؟
قارا گؤز ایگیدلریمین قیریلدیغینی؟
سن گلینجه، آتا، کافیرلر دانیشدیلار:
"قونور آتلی قازانی توتون
آغ اللرینی، قوللارینی باغلایین
سس –سمیرسیز گؤزل باشینی کسین.
آلجا قانینی یئر اوزونه تؤکون.
اوغلو ایله اؤزونو بیر یئرده اؤلدورون
"اوجاغینی سؤندوررون" –دئیه سؤیله دیلر.
خان آتا، قورخورام سَییردرکن
قونور آتینی سوروشدوره سن،
ووروشار کن اؤزونو توتدوراسان،
خبرسیزجه گؤزل باشینی کسدیره سن.
آغ بیرچکلی آنامی "اوغول" دئیرکن
"باشیم بختی قازان" –دئیه آغلاداسان.
قاییداراق، آتا، گئری یه دؤن!
سور آتینی، قیزیل طاغلی ائوینه گئت!
قوجالمیش آنامین اومیدی اول!
قارا گؤزلو باجیمی آغلاتما!
قاریمیش دردلی آنامی سیزلاتما!
آتا اؤلسه اوغلو اوچون، عیبدیر،
یارادانا آند وئریرم سنی، آتا قاییداراق گئری یه دؤن، ائوینه گئت!
قوجا آنام قارشیلاییب سوروشسا،
آتام دوغرو خبر وئر:
سنین اوغلونو دوستاق گؤردوم، دئ!
آغ اللرینی قوللاریندان باغلی گؤردوم، دئ
قیل سیجیمی آغ بوینونا تاخیلی گؤردوم، دئ
قارا دونور دامیندا یاتیردیرلار، دئ!
قیل یاپینجی بوینونو سورتموشدور، دئ!
آغیر بُوخوو توپوغونو دؤینَک ائدیب دئ!
یانمیش آرپا چؤرگی، آجی سوغاندیر یئمگی، دئ!
آنام منی اؤزو اوچون درد ائتمه سین!
بیر آی یولا باخسین، گلمه سم، ایکی آی باخسین!
ایکی آیدا گلمه سم، اوچ آی باخسین!
اوچ آیدا گلمه سم، او واخت بیلسین اؤلموشم.
آیغیر آتیمی کسدیریب، آشیمی وئرسین!
یاد قیزیدیر، آروادیما اذن وئرسین،
منیم بَی اوتاغیما آیرسی گیرسین!
منیم آنام گؤی گئیینیب قارا سارینسین!
قالین اوغوز ائلینده یاسیمی توتسون!
منیم باشیم سنین یولوندا قوربان اولسون!
گئری دؤن، آتا!

اوغلان بیر داها سویلامیشدیر، گؤرک، خانیم، نه سویلامیشدیر:

قارشی یاتان اوجا داغلار ایسته سه، ائل یایلار.
آشقین –داشقین سئللر –سولار ایسته سه، آخار –چاغلار.
قاراجیق آتلار ساغلام اولسا، قویون وئرر.
قایتاباندا قیزیل دَوه ساغلام اولسا، دوغار –تؤرر.
یایلاقداکی آغجا قویون ساغلام اولسا، قوزولایار.
ایگید بَی لر ساغلام اولسا، اوغلو دوغولار.
سن ساغ اول، آنام ساغ اولسون،
آللاه سیزه مندن یاخشی اوغول وئرر.
آنام منه حلال ائتسین آغ سودونو،
ووروشما، سن قاییت، آتا، قاییت گئری!

قازان خان بورادا سویلامیش، گؤرک، خانیم، نه سویلاییب دئمیشدیر:

اوغول، اوغول، آی اوغول!
قارشیداکی اوجا داغیمین ذیروه سی اوغول!
گوجلو بئلیمین قوّتی، جانیم اوغول!
قارانلیق گؤزلریمین ایشیغی اوغول!
دان سؤکولنده یئریمدن سنینچین دورموشام.
فونورآتی چاپاراق سنینچین یورموشام.
کیره –توزا سنه گؤره بولامیشام آغ دونومو
قوربان وئریم قوی سنینچین من باشیمی، بو جانیمی.
سن گئده لی اوجا تاختیم گؤیده ایکن یئره ائندی.
ناغارالار، طبیللرده گومبور –گومبور دؤیولمه دی.
عظمتلی دیوانیمدا بوتون ایشلریم دایاندی.
تانیدیغیم بَی زاده لر آغ چیخاریب قارا گئیدی.
قازا بنزر قیز –گلینیم آغ چیخاردی، قارا گئیدی.
قاریمیش آنان قان –یاش تؤکدو
آغساققال آتانین هوشو باشیندان گئتدی.
اوغول، بوردان قاییداراق ائوه گئتسم،
آغجا اوزلو آنان گلیب"اوغول" دئسه،
دئییممی کی، قیل اؤرکن ده آغ بوینونا تاخیلیدیر؟
دئییممی کی، آغ اللری آرخاسیندا باغلیدیر؟
دئییممی کی، نئجه سنی یویوردورلو آیاقلا؟
اوندا منیم بس ناموسوم هارا گئتسین، دئ، بالا؟
قیل یاپینجی نئجه سورتموش بویونجوغونو، دئییممی؟
آغیر بوخوو نئجه دؤیوب توپوغونو، دئییممی؟
آرپا چؤرگی، آجی سوغان ناهاریدیر، دئییممی؟

قازان یئنه دئییر:

قارشیدا کی اوجا داغلار.
قوُروسا، اوتو بیتمز، ائل یایلاماز.
آخینتیلی گؤزل سولار
قوروسا، آشیب –داشماز.
دَوه لر قاریسا، نسیل وئرمز.
قاراجیق آتلار قاریسا، قوُلون وئرمز.
ایگید ارلر قوجالسا، اوغول اولماز.
آتان قوجا، آنان قاری
سندن یاخشی آللاه بیزه اوغول وئرمز.
وئرسه بئله، سنین یئرینی توتا بیلمز
قارا بولود اولوب گؤی آسیماندا،
کافیرین اوستونده قوی گورلاییم من.
آغ ایلدیریم اولوب قوی چاخیم من.
کافیری قامیش کیمی اود اولوب یاندیریم.
بیر نفرین یئرینه دوققوزونو سایدیریم.
ووروش، دؤیوش سسیله قوی عالمی دولدوروم.
یارادان آللاه کؤمگیم اولسون!

قونور آتیندا یئره ائندی، آخیب گئدن تمیز سودا یویوندو. آغ آلنینی یئره قویدو. ناماز قیلدی، آغلادی. قادیر آللاهدان گوج ایسته دی. محمّده صلوات چکدی. دَوه کیمی کوکره دی. آسلان کیمی نعره چکیب هایقیردی. آتا کافیرلره یالقیز هجوم ائتدی، آت سوروب قیلینج ووردو. دؤن –دؤنه یاخشیجا ووروشدو، کافیر مغلوب ائتمک ایسته دی، باجارمادی. بیر ساعات عرضینده آتلا اوچ دفعه هجوم ائتدی. بیردن گؤز قاپاغینا قیلینج توخوندو. قارا قانی شورولداییب، گؤزونه تؤکولدو. اؤزونو خلوت یئرلره سالدی. گؤرک، ایندی یارادان نئیله ییر.
بویو اوزون بوُرلا خاتون اوغلونو آندیقجا قراری قالمادی. قیرخ اینجه بئللی قیز –اوغلانلا قارا آیغیرینی چکدیریب میندی. بؤیوک قیلینجینا قورشاندی. "باشیمین تاجی قازان گلمه دی"، -دئیه ایزینه دوشوب گئتدی. گلیب، گلیب قازانا یاخینلاشدی. قازان اؤز آروادینی تانییا بیلمه دی. دئییر:

قارا آیغیرین جیلوووُنو منه وئر، ایگید!
آیاق ساخلا، اوزومه باخ بیر، ایگید!
آلتیندا کی قارا آیغیری منه وئر، ایگید!
الینده کی سور نیزه نی
یانیندا کی گؤی پولاد سیلاحی منه وئر، ایگید!
بو گونومده کؤمک اول منه!
قالا –اؤلکه وئریم سنه!

بوُرلا خاتون دئییر:

قارشیمی آلیب، ایگید، منی نه ساخلاییرسان؟
منیم کئچمیش گونومو نه یادیما سالیرسان؟
قالخیب یئریندن دوران قازان!
قاراگؤز آتین بئلینه یاتان قازان!
آپاراراق اوجا داغیمی ییخان قازان!
کؤلگه سی تک ایری آغاجیمی کسن قازان!
بیچاق آلیب قانادلاریمی قیران قازان!
یالنیز اوغلوم اوروزا قییان قازان!
آت اوستونده اوتورماییب، آیاق اوسته چاپان قازان!
او زنگییه ییغیشمازدی دیزین سنین
خان قیزینی، -آروادینی تانیماییر گؤزون سنین!
نه اولموشدور سنه بئله، اؤز هوشونو ایتیرمیسن؟
چال قیلینجینی، یئتدیم، قازان!

بو زمان اوغوز ایگیدلری بیر –بیر یئتیشدی. گؤرک، خانیم، کیملر یئتیشدی:
قارادره آغزیندا آللاه وئرن، قارا بوغا دریسیندن بئشیگی نین اؤرتوگو اولان، آجیغی توتاندا قارا داشی کول ائیله ین، قارا بیغینی اَنسه سینده دویونله ین، قازانین قارداشی قارا گونه چاپار یئتدی: "چال قیلینجینی، قازان قارداش، چاتدیم! " –دئدی.
اونون آردینحا گؤرک، خانیم، کیملر یئتیشدی:
دمیر قاپی دربندده کی دمیر قاپینی آلان، آلتمیش توتاملیق بؤیوک نیزه سینین اوجوندا ایگیدلری بؤیوردن، قازان کیمی پهلوانی بیر ساواشدا اوچ دفعه آتیندان ییخان قییان سلجیک اوغلو دلی دونداز چاپاراق یئتدی:
"چال قیلینجینی، آغام قازان، چاتدیم! " –دئدی.
اونون آردینجا، گؤرک کیملر یئتدی:
گئدیب باییندیر خانین دوشمنینی ایجازه سیز باسان، آلتمیش مین کافیره قان قوسدوران غفلت قوجا اوغلو شیر شمس الدّین چاپاراق یئتیدی: "چال قیلینجینی، آغام قازان، چاتدیم!" –دئدی.
اونون آردینجا، گؤرک کیملر یئتدی
پاراسارین بایبورد حاصاریندان سیچراییب آشان ، آتی بؤیوک گلین اوتاغینین قارشیسینا گلن، قالین اوغوز سئویملیسی، قازان بَیین دوستو –سیلاحداشی بوز آیغیرلی بئیرک چاپاراق یئتیشدی: "چال قیلینجینی، خانیم قازان، چاتدیم! " دئدی.
اونون آردینجا، گؤرک، کیملر یئتیشدی:
چایا باخسا، قیلینج چالان، قاراقوش اردملی، قوُراما قوُرشاقلی، قولاغی قیزیل کوپه لی، قالین اوغوز بَی لرینی بیر –بیر آتدان ییخان قازایلیق قوجا اوغلو یئینک بَی چاپاراق یئتدی: "چال قیلینجینی، آغام قازان، چاتدیرم! " –دئدی.
اونون آدرینجا، گؤرک، کیملر یئتیشدی:
اییرمی دؤرد بویونو تعریف ائدیب اوخشایان دلی دونداز یئتدی. اونون آردینجا مین نفرین باشچیسی دویَر یئتدی. اونون –آردینجا مینباشی بو گدوز اَمَن یئتدی. اونون آردینجا دوققوز طایفانین باشچیسی آروز یئتدی. سایدیقجا اوغوز بَی لری توکنن دئییل.
قازانین بوتون بَی لری یئتدی، اطرافینا ییغیلدیلار. تمیز سودا یویوندولار. ایکی رکعت ناماز قیلدیلار. آدی گؤزل محمّد(ص)ه صلوات گئتیردیلر. جسارتله کافیرین اوستونه آت سالدیلار، قیلینج چالدیلار. او گون جییَرلی، جسور ایگیدلر بللی اولدو. او گون نامردلر گیزلنمگه یئر آختاردی. بیر قیامت ساواش اولدو، مئیدان باشلا دولدو. بیر قیامت گونو اولدو، بَی نؤکردن، نؤکر بَی دن آیریلدی.
اوغوز بَی لری ایله دلی دونداز ساغدان هجوم ائتدی. جسور ایگیدلرله قازا بوداق سولدان هجوم ائتدی. قازان اؤزو دوشمن قوشونونون مرکزینه هجوم ائتدی. تکور ایله شؤکلو ملیکه چاتدی. بؤیوردوب آتدان سالدی. آل قانینی یئر اوزرینه تؤکدو.
ساغ طرفده دونداز قارا توکَنه قارشی گلدی. قیلینجلاییب یئره سالدی. سول طرفده بوغاجیق ملیکه قارشی قارا بوداق گلدی. نیزه سیله سانجیب یئره چالدی، بیر آندا باشین کسدی.
بویو اوُزون بوُرلا خاتون کافیرین قارا بایراغینی قیلینجلادی، یئره سالدی.
تکور باسیلدی، قالان دوشمنلر قاچدی. دره لرده کافیرلره قیرغین دوشدو. اون بئش مین کافیردن کیمی قیریلدی، کیمیسی توتولدو.
قازان، اوغلونون یانینا گلدی. آتیندان دوشوب، اللرینی آچدی. اتا ایله اوغول قوجاقلاشیب گؤروشدولر. اوغوزلادان اوچ یوز ایگید هلاک اولدو. قازان، اؤز اوغلونو خلاص ائدیب گئری دؤندو. هامی بیر –بیرینی تبریک ائتدی. اوغوز بَی لری سئویندیلر، بؤیوک غنیمت الده ائتدیلر.
قازان آغجا قالا سورمه لیگه گلیب، قیرخ اوتاق تیکدیردی. یئددی گون، یئددی گئجه یئمک –ایچمک اولدو. قازان قیرخ ائولی قوللا قیرخ خدمتچی قیزی اوغلونون باشینا چئویریب آزاد ائیله دی. قهرمانلیق گؤسترنلره بؤیوک اؤلکه وئردی، جبّه –چوخا وئردی.
دده م قورقود گلیب قوپوز چالدی، اوخودو: بو اوغوزنامه نی دوزدو قوشدو. بئله دئدی:

ایندی هانی او دئدیگیم بَی ارنلر؟
دونیا منیمدیر دئیَنلر!
اجل آلدی، یئر گیزله دی،
فانی دونیا کیمه قالدی؟
گلیملی – گئدیملی دونیا!

خئییر – دوعا وئرک خانیم:
یئرلی اوجا داغین ییخیلماسین!
کؤلگه لی ایری آغاجین کسیلمه سین!
جوشغون آخان گؤزل سوُیون قوروماسین!
قانادلارینین اوجو قیریلماسین!
آللاه سنی نامرده محتاج ائتمه سین!
چاپار کن آغ – بوز آتین بودرَمه سین!
ووروشاندا ایتی پولاد قیلینجین گؤدلمه سین!
آللاه وئرن اومیدین اوزولمه سین!
آخیر گونده آری ایماندان آییرماسین!
آغ النیمیزی یئره قویوب بئش کلمه دوعا ائتدیک، قبول اولسون
اولو تانری ییغیشدیرسن، ساخلاسین گوناهمیزی،
آدی گؤزل محمّد(ص)ه باغیشلاسین، خانیم، هئی!!!